Euskera hobetzen II

EZER, INOR 


Ø ezer 1. Gogoan izan ezezko esanahia izateko 'ez' behar duela.

        —Zer nahi duzu? —Ezer. Ez dut ezer hartuko*

        —Zer nahi duzu? —Ezer ez. Ez dut ezer hartuko.

 

ezer 2* Kontuz kalkoekin, mailaketa adierazteko 'batere' erabiltzen baita.

Filma ez zitzaidan ezer gustatu*

Filma ez zitzaidan batere gustatu.

 

Goiz jaikitzea ez zait ezer kostatzen*

Goiz jaikitzea ez zait batere kostatzen.


Ø inor. Gogoan izan ezezko esanahia izateko 'ez' behar duela.

 

—Nor ikusi duzu? —Inor. Ez naiz etxetik atera*

—Nor ikusi duzu? —Inor ez. Ez naiz etxetik atera.


inor gutxik (inork gutxik*). Esamolde honetan, 'inor' hitza ez da deklinatzen.

       Inork gutxik ulertzen du zertarako balio duten*

   Inor gutxik ulertzen du zertarako balio duten.

Berria. Estilo liburua


 

Ipuina

 

—Zer dun maitea? —galdegiten dio osabak.

—Amak gatu-humeak oso hil ditu.

—O gaiztoa! Eta hik begiratu nahi hituen?

—Ez, nihauk hil egin nahi nituen

Jon Mirande

«Humore beltzaren adibideak», Egan, 1960, 3-6. Jon Mirande, Gauaz parke batean: ipuin izugarriak

Iruzkinak

  1. IONE2021(e)ko apirilaren 27(a) (01:54)

    Euskara hobetzen III
    Euskaltzaindiaren arauak

    28. Aditzoinen forma

    Salbuespenak salbuespen, honela laburtu daiteke araua [28. araua]:

    a) Partizipioa -tu (-du) amaitzen bada, hura kenduta:

    hartu > har;

    bazkaldu > bazkal;

    belztu > beltz (*belz);

    zehaztu > zehatz (*zehaz);

    hustu > huts (*hus)...

    Izenetik, izenondotik eta adberbioetatik sortutako aditz eratorria denean, partizipioaren forma ere onartzen da aditzointzat: ume/umetu, eder/edertu, urrun/urrundu, huts/hustu...

    b) Partizipioa -i formaz amaitzen bada, hura kenduta:

    etorri > etor,

    erosi > eros,

    irakurri > irakur,

    utzi > utz...

    Salbuespenak: aditz-izena -tze izanik, haren aurrean -i- badago (jaikitze, jalgitze, etsitze, bizitze, aritze...), -i- hori ez da galtzen (*jaik, *jaig, *ets, *biz, *ar...> jaiki, jalgi, etsi, bizi, ari...).

    Itxi eta etsi aditzek beti berekin eusten diote -i horri:

    *itx ezazu > itxi ezazu,

    *ez dezagun ets > ez dezagun etsi (Ez hala, ordea, etsi aditzetik eratorritako aditzek —alferretsi, askietsi, baietsi, balioetsi...—, arau nagusiaren arabera jokatzen baitute). Iritzi eta eutsi aditzetan bi aldaerak onartzen dira.

    c) Badira -t bukaera duten aditzoin gutxi batzuk: laket/laketu, ausart/ausartu, bat/batu, oroit... (aditz eratorriak dira, oinarrian -t dutenak); ezagut, lant/landu, lot, ohart/ohartu... (literatura-tradizioan hala ageri izan direnez, hala onartu dira).

    d) Gainerakoen aditzoinak eta partizipioak berdinak dira: egon > egon, laga > laga, hil > hil, eho > eho...



    ESTILO-AUKERAK. Bi dira behinenak:

    1. Ahaleran, aginteran eta subjuntiboan, zein erabili behar da: aditzoina ala partizipioa (etor/etorri)? Euskaltzaindiaren arauak ez du beharkizunik sortzen, biak dira zuzenak, baina euskara batuan, bateko eta besteko tradizioa kontuan izanik, aditzoinaren (etor zaitez, ekar ezazu) aldeko joera da nagusi. Euskal Gramatika Laburra: Perpaus Bakuna (379. or.) liburuan, berariaz dago esana: “Euskaltzaindiaren gomendioa aditzoina erabiltzea da”. Esan beharrekoa da, hala ere, Hegoaldeko idazle, argitaletxe eta komunikabide batzuek partizipioa erabiltzen dutela sistematikoki.

    2. Aditz eratorrietan (gazte/gaztetu, elkar/elkartu, zehatz/zehaztu), aditzoinak bi forma dituenean (-tuduna eta -tu gabea), zeinen alde egin behar da? Horretan ere Euskaltzaindiaren arauak ez du beharkizunik sortzen, eta ez du ez hobespen ez lehenespenik eman. Nolanahi ere, euskara estandarrean, -tu/-du forma osoa idaztearen aldeko joera ari da nagusitzen Hegoaldean: gizenDU dadin, lodiTU daiteke, gauzaTU dezagun, etab.

    ErantzunEzabatu

Argitaratu iruzkina

Blog honetako argitalpen ezagunak

San Antonion euskeraz

Irudia
SAN ANTONION, EUSKERAZ DAKIGUNOK EZ BADOGU HITZ EGITEN, NORK EGINGO DAU? Euskera dakigunok ez badogu hitz egiten, zelan ikasiko dabe ez dakitenek?  Joxean Artzeren hitzetan, hizkuntza bat galdu egiten da dakigunok ez dogunean erabiltzen. Beraz, gure esku dago gure hizkuntza bizirik mantentzea.  Baina ez bakarrik gure hizkuntza, gure kultura eta ohiturak baita ere.  Ahaztu baino lehen, ONGI ETORRI ETA ESKERRIK ASKO gurera hurbiltzeagaitik.  Zer aurkituko dozu hemen? Gure eskolan euskeraren inguruan antolatzen diren jardueren inguruko informazioa eta gure ohiturak, kultura eta hizkuntzari buruzko informazioa, bideoak, argazkiak eta abar. Azkenik, gonbidapena luzatu gura deutsugu iruzkinetan zure ideiak edo iritziak gurekin partekatzeko. Gogoratu: besteen ideiak eta iritziak errespetatu beharko dozuzela.
Irakurri informazio gehiago

Pasartea I

Zientzia kaiera Espazioko igogailuaren historia Ezin da espaziora iristen den igogailurik egin. Edo bai? 1978an, Arthur C. Clarke zientzia-fikzioaren totemak Paradisuaren Iturburuak liburua argitaratu zuen. Eleberriak 36.000 metroko igogailu bat eraiki nahi duen ingeniari bikain baten istorioa kontatzen du. Zientzia kaiera Izan ala ez izan Kontatzen dutenez —Andres Neuman idazle argentinarrak dakar anekdota bere blogean—, Messiren txikitako lagun batek behin galdetu omen zion nola zitekeen bera bezalako pertsona lotsati batek sekulako biribilketa miresgarriak egitea begira zeuzkan ehun mila pertsonen aurrean. Messik hain berea duen lakonismoz —mozdadeaz?— erantzun omen zion: «Ez dakit. Ez naiz ni». Anjel Lertxundi. Berria “Ispilu aurrera joan nintzen. Ez nengoen han” Anjel Lertxundi "Ez zara besteek uste dutena, agian zeuk uste duzuna ere ez" Anari, “Zure aurrekari penalak" "Besteak ikusita, neure ondorioak ateratzen ditut. Ba...
Irakurri informazio gehiago

Podcast I - Transkripzioa

Lodifobia   "Lodifobia beste sistema bat da, gaur egun operatibo dauena. Lodifobia ematen da telebistan, kalian, harremanetan, etxian, ikusten dogun danetan. Gorputz danak, bueno, gehienak, die ez-lodiak, txuriak, heterosexualak, daukogun eredu guztiak die holakuak. Lodifobia da sistema horren oinarria, eta lodia izatia da zerbait izan nazena bizitza guztian. Kategoria estatiko bat da; hau naz. Emuten duzta amorrua jendiak hartzen dauela loditasuna zerbait aldagarria bezela. Bai, zerbait aldagarria bada, baina zergatik aldatzen dogu? Ez? Horrek zeharkatzen nau, zergatik aldatzen dogu, eta zergatik in duzku beti hainbeste min, txikitxotatik, esatiak gauza bat obioa dana? Obioa da, lodia naz, eta zer? Ni noie hortik apur bat, noie resistitzetik eta nire gorputza maitatzetik. Lodia naz, eta bizitza in neike; jente askok lotzen dau loditasuna ez-funtzionalitateakin, hau da, lodia zara, eta ezin zeike fan mendira, ezin zeike in kirola, ezin zeike in korrika… gezurra da. Dau kriston est...
Irakurri informazio gehiago